Këmbët tuaja janë pika të nxehta mikrobike. Zona mes gishtave është e mbushur me gjëndra djerse dhe, kur i mbështjellim me çorape dhe këpucë, ne e bllokojmë atë lagështi në një mjedis të ngrohtë dhe të lagësht që është ideal për zhvillimin e mikrobeve. Në fakt, këmbët tuaja mund të jenë shtëpi për një “pyll tropikal” të vogël me baktere dhe kërpudha, me nga 100 deri në 10 milionë qeliza mikrobike për centimetër katror të sipërfaqes së lëkurës.
Jo vetëm që këmbët mbajnë një shumëllojshmëri të madhe mikroorganizmash, deri në 1000 lloje të ndryshme për person, por ato gjithashtu përmbajnë një gamë më të gjerë të llojeve të kërpudhave se çdo pjesë tjetër e trupit. Kjo do të thotë se këmbët tuaja nuk janë thjesht të djersitura apo që kundërmojnë, ato janë vërtet të pasura në biodiversitet.
Për shkak se këmbët janë të pasura me mikrobe, çorapet bëhen “pasuri e paluajtshme” për këto baktere dhe kërpudha. Studimet tregojnë se çorapet strehojnë si banorë të padëmshëm të lëkurës, si stafilokokët koagulazë-negativë, ashtu edhe patogjenë potencialisht të rrezikshëm, përfshirë aspergilusin, stafilokokun, kandidën, histoplazmën dhe kriptokokun. Këta mikrobe lulëzojnë në hapësirat e ngrohta dhe të lagështa mes gishtave të këmbëve, duke u ushqyer me djersë dhe qeliza të vdekura të lëkurës.
Nënproduktet e tyre, si acidet yndyrore të paqëndrueshme dhe komponimet e squfurit, janë ato që u japin këmbëve, çorapeve dhe këpucëve erën karakteristike të pakëndshme. Nuk është djersa ajo që kundërmon, por procesi i metabolizmit mikrobik i djersës. Ndoshta nuk është çudi që këmbët me erë janë kaq të zakonshme, sa që NHS (Shërbimi Kombëtar i Shëndetësisë në Britani) i ka dedikuar faqe të tëra këshillash këtij problemi.
Mikrobioma e çorapeve nuk ndikohet vetëm nga këmbët tuaja, ajo gjithashtu pasqyron ambientin përreth. Çorapet mbledhin mikrobe nga çdo sipërfaqe ku ecni, përfshirë dyshemetë e shtëpisë, dyshekët e palestrës, dhomat e zhveshjes dhe madje edhe kopshtin. Ato veprojnë si sfungjerë mikrobikë, duke grumbulluar baktere dhe kërpudha nga toka, uji, qimet e kafshëve shtëpiake, zbokthi dhe pluhuri i zakonshëm i jetës së përditshme. Në një studim, çorapet e veshura për vetëm 12 orë kishin numrin më të lartë të baktereve dhe kërpudhave nga çdo veshje tjetër e testuar.
Dhe këto mikrobe nuk qëndrojnë aty. Çfarëdo që jeton në çorapet tuaja mund të transferohet në këpucë, në dysheme, në çarçafë, madje edhe në lëkurën tuaj. Në një studim spitalor, çorapet antirrëshqitëse të pacientëve bartnin mikrobe nga dyshemeja, përfshirë patogjenë rezistentë ndaj antibiotikëve, drejt krevateve të spitalit. Kjo është një kujtesë se higjiena e këmbëve nuk është vetëm një çështje personale, ajo mund të ketë pasoja më të gjera për kontrollin e infeksioneve dhe shëndetin publik.
Superpërhapësit
Çorapet gjithashtu luajnë një rol kyç në përhapjen e infeksioneve kërpudhore si tinea pedis (e njohur më mirë si këmba e atletit), një gjendje shumë ngjitëse që prek kryesisht gishtat e këmbës, por mund të përhapet edhe te thembrat, duart ose ijët. Infeksioni shkaktohet nga kërpudhat dermatofite, të cilat e duan mjedisin e ngrohtë dhe të lagësht, saktësisht si ai që krijohet në çorapet e djersitura dhe këpucët e ngushta.
Për ta parandaluar këtë, ekspertët rekomandojnë të shmangni ecjen zbathur në ambiente të përbashkëta si palestra dhe pishina, të mos ndani çorape, peshqirë apo këpucë me të tjerët dhe të praktikoni higjienë të mirë të këmbëve, duke i larë dhe tharë me kujdes, sidomos mes gishtave. Trajtimet lokale kundër kërpudhave zakonisht janë efektive, por parandalimi është kyç.
Gjithashtu është e rëndësishme të dini se çorapet mund të mbajnë spore kërpudhore edhe pas larjes. Pra, nëse keni pasur këmbën e atletes, veshja e të njëjtave çorape sërish, edhe nëse duken të pastra, mund të shkaktojë riinfektim.
Qasja më e sigurt është të vishni çorape të pastra çdo ditë dhe të lini këpucët të thahen plotësisht ndërmjet përdorimeve. Zgjidhni materiale që lejojnë frymëmarrjen e lëkurës dhe shmangni këpucët që mbajnë nxehtësi ose shkaktojnë djersitje të tepruar.
Si t’i lani çorapet siç duhet
Shumica e këshillave për larjen e rrobave përqendrohen në ruajtjen e materialit, ngjyrës dhe formës, por kur bëhet fjalë për çorapet, higjiena është më e rëndësishme. Studimet tregojnë se larja në temperatura të zakonshme shtëpiake (30–40°C) mund të mos jetë e mjaftueshme për të vrarë bakteret dhe kërpudhat. Në fakt, çorapet e pastruara dobët mund të veprojnë si bartës të infeksioneve, veçanërisht në shtëpi me njerëz të ndjeshëm.
Për të dezinfektuar siç duhet çorapet: ktheni ato përmbys para larjes, për të ekspozuar sipërfaqen e brendshme ku grumbullohen shumica e mikrobeve, përdorni detergjent me enzima, që ndihmon në shpërbërjen e djersës dhe mbetjeve të lëkurës, lajeni në 60°C kur është e mundur, pasi temperatura e lartë ndihmon në largimin dhe asgjësimin e mikrobeve, përdorni hekur me avull nëse i lani në temperatura më të ulëta, nxehtësia nga hekurosja mund të shkatërrojë sporet e mbetura
Çorapet prej pambuku zakonisht përballojnë më mirë temperaturat e larta sesa përzierjet sintetike, duke i bërë ato një zgjedhje më të mirë për ata që janë të prirur ndaj infeksioneve kërpudhore. Tharja e çorapeve në diell gjithashtu ndihmon, rrezet UV kanë efekte të njohura antimikrobike.
Fuqia mjekoligjore e mikrobiomës së çorapeve
Çorapet tuaja mund të tregojnë më shumë për ju se sa mendoni. Në një hetim për vrasje në SHBA, shkencëtarët mjekoligjorë përdorën bakteret e tokës të gjetura në çorapet e një të dyshuari për t’i lidhur ato me vendin ku ishte varrosur viktima.
Profili mikrobik i çorapeve përputhej ngushtë me atë të vendit të krimit, duke sugjeruar që çorapet kishin përthithur dhe ruajtur mikrobet karakteristike të asaj toke. Kjo fushë e re e mikrobiologjisë mjekoligjore tregon se gjurmët mikrobike mund të ofrojnë prova të vlefshme në kontekste ligjore.
Është një kujtesë se ekosistemet që mbajmë në trupin dhe veshjet tona nuk janë vetëm komplekse dhe zbuluese, por edhe befasuese të qëndrueshme. Qoftë në ndihmën për të zgjidhur krime apo në përhapjen e një shpërthimi kërpudhor, çorapet tuaja janë shumë më aktive biologjikisht sesa duken.
Prandaj herën tjetër që hiqni një palë çorape të djersitura në fund të ditës, mendoni për universin mikroskopik në të cilin keni ecur gjithë ditën. Dhe ndoshta, vetëm ndoshta, zgjidhni larjen në 60 gradë.
