Ku ndodhet sot dialogu ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, në mesin e vitit 2026? Sipas vlerësimeve të ekspertëve, janë shënuar disa përparime, kryesisht në nivel teknik, por çështjet kryesore politike vazhdojnë të mbeten të hapura. Analiza e Qendrës për Politika Evropiane (CEP) tregon se Marrëveshja për rrugën drejt normalizimit është zbatuar deri tani rreth 21 për qind, ndërsa Aneksi i Ohrit është zbatuar afërsisht 45 për qind.
Ndërsa Prishtina nuk i ka zbatuar obligimet që kanë të bëjnë me formimin e Asociacionit të komunave me shumicë serbe, Beogradi vazhdon të mos i zbatojë dispozitat që lidhen me përfaqësimin ndërkombëtar dhe anëtarësimin e Kosovës në organizata ndërkombëtare. Në të njëjtën kohë, një pjesë e opinionit profesional paralajmëron se dialogu ende nuk ka një drejtim të qartë, pavarësisht angazhimit të shtuar të Bashkimit Evropian.
Përparime teknike pavarësisht bllokadës politike
Megjithëse shpesh krijohet përshtypja se dialogu është në bllokim të plotë, analisti politik Millosh Pavkoviq, hulumtues dhe drejtor strategjik në Qendrën për Politika Evropiane (CEP) në Beograd, konsideron se deri më tani janë arritur disa përparime, kryesisht në nivel teknik dhe operacional.
Duke iu referuar raportit të prezantuar së fundmi mbi gjendjen e normalizimit të marrëdhënieve, të përgatitur bashkërisht nga hulumtues nga Beogradi dhe Prishtina, Pavkoviq thekson se Marrëveshja e Ohrit dhe aneksi i saj megjithatë shënojnë një nivel të caktuar të zbatimit.
“Në analizën e shkallës së zbatimit të marrëveshjes është treguar se Marrëveshja për rrugën drejt normalizimit, kur shikohen Kosova, Serbia dhe BE-ja, është zbatuar deri tani rreth 21 për qind, ndërsa Aneksi i Ohrit është zbatuar afërsisht 45 për qind. Kjo tregon se procese të caktuara megjithatë po zhvillohen, pavarësisht vlerësimeve të shpeshta se dialogu është në bllokim”, thotë Pavkoviq.
Si rezultate konkrete ai përmend rifillimin e punës së Komisionit të Përbashkët për Personat e Zhdukur, i cili për vite me radhë praktikisht nuk ka funksionuar, si dhe ndërmjetësimin e Bashkimit Evropian në zgjidhjen e problemeve të krijuara nga zbatimi i Ligjit të Kosovës për të Huajt, me ç’rast, sipas tij, janë shmangur tensione të reja në terren.
Pavkoviq vlerëson se kriza politike në Kosovë dhe rrethanat e brendshme politike në Serbi kanë kufizuar ndjeshëm hapësirën për përparim në dialogun e nivelit të lartë.
“Nga çështjet kyçe të pazgjidhura, Serbia ende nuk i zbaton dispozitat që kanë të bëjnë me përfaqësimin ndërkombëtar të Kosovës dhe anëtarësimin e saj në organizata ndërkombëtare, ndaj të cilave qeveria serbe ka vendosur rezerva, ndërsa Kosova nuk i ka zbatuar obligimet që lidhen me formimin e Asociacionit të komunave me shumicë serbe. Pikërisht këtu qëndron kontesti”, thekson Pavkoviq.
Ai konsideron se Bashkimi Evropian vazhdon të ketë një rol të rëndësishëm ndërmjetësues, por paralajmëron se kapacitetet e tij janë të kufizuara nga rrethanat politike në terren dhe nga vetë mandati që ka në procesin e dialogut.
“Roli i Bashkimit Evropian në dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës mbetet shumë i rëndësishëm, megjithëse shpesh është objekt kritikash për shkak të rezultateve të kufizuara të procesit. Megjithatë, duhet pasur parasysh se edhe Kosova edhe Serbia gjatë periudhës së kaluar kanë kaluar nëpër tronditje serioze të brendshme politike. Në Serbi këto ishin protestat dhe paralajmërimet për zgjedhje të mundshme të jashtëzakonshme, ndërsa Kosova prej kohësh përballet me krizë politike dhe vështirësi në formimin e institucioneve stabile”, thekson ai.
Bashkimi Evropian e mban dialogun në agjendë
Pavkoviq vë në dukje se për shkak të këtyre rrethanave Bashkimi Evropian nuk ka pasur shumë hapësirë për të organizuar dialog në nivelin më të lartë politik, dhe as nuk mund të pritet përparim më i madh derisa situata politike në Prishtinë të stabilizohet. Në të njëjtën kohë, shton ai, nuk përjashtohet mundësia që zhvillimet politike në Serbi, përkatësisht zgjedhjet e mundshme, të ndikojnë më tej në dinamikën e dialogut në periudhën e ardhshme.
“Brukseli nuk ka mundësi të pakufizuara për të ndikuar në rrjedhën e dialogut, si për shkak të vetë mandatit që ka, ashtu edhe për shkak të rrethanave politike në terren. Prandaj, kur kritikohet Bashkimi Evropian, duhet pasur parasysh se rezultati i dialogut nuk varet vetëm prej tij, por para së gjithash nga vullneti politik i Beogradit dhe Prishtinës për t’i zbatuar obligimet e marra”, thekson Pavkoviq.
Gjatë muajve të kaluar, përfaqësuesi special i Bashkimit Evropian për dialogun, Peter Sorensen, ka zhvilluar një sërë takimesh me zyrtarë të Serbisë dhe Kosovës, si dhe me negociatorët kryesorë të të dyja palëve, duke u përpjekur ta mbajë aktiv procesin e normalizimit.
Bashkimi Evropian ka vazhduar të përcjellë mesazhin se përparimi në dialog është drejtpërdrejt i lidhur me integrimet evropiane të Beogradit dhe Prishtinës. Gjatë vizitës në Beograd, presidenti i Këshillit Evropian, Antonio Costa, theksoi se dialogu dhe zbatimi i plotë i Marrëveshjes së Ohrit janë ndër kushtet kryesore për përparimin e Serbisë drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian.
Pavarësisht kësaj, qëndrimet e të dyja palëve kanë mbetur kryesisht të pandryshuara. Beogradi insiston në formimin e Asociacionit të komunave serbe, ndërsa Prishtina si prioritet thekson afirmimin dhe integrimin ndërkombëtar të Kosovës.
Skepticizëm ndaj rezultateve të dialogut
Analisti politik Dushan Janjiq konsideron se procesi i normalizimit e ka humbur drejtimin e qartë dhe se qytetarët e Serbisë dhe Kosovës sot kanë shumë pak përfitime nga dialogu.
“Ajo që në fillim ishte proces i normalizimit të marrëdhënieve, në thelb është ndalur që rreth vitit 2016. Atëherë, sipas mendimit tim, ndodhi një ndryshim i qasjes së Bashkimit Evropian, veçanërisht pasi Federica Mogherini mori rolin udhëheqës dhe e hoqi mekanizmin e raportimit të rregullt mbi zbatimin e marrëveshjeve të arritura”, vlerëson Janjiq.
Ai konsideron se as sot nuk është përcaktuar qartë se çfarë nënkupton normalizimi i marrëdhënieve, si matet përparimi i tij dhe cilat janë qëllimet përfundimtare të procesit.
“Asnjëherë nuk është përcaktuar saktësisht se çfarë nënkupton normalizimi, si matet përparimi i tij dhe cilat janë objektivat përfundimtare të procesit. Sot është vështirë të flitet për suksesin e dialogut dhe ka shumë paqartësi lidhur me suksesin e ndërmjetësimit evropian”, thotë Janjiq.
Dhe ndërsa Bashkimi Evropian vazhdon të ndërmjetësojë ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, për momentin nuk ka shenja se së shpejti mund të ketë përparim më domethënës në zbatimin e marrëveshjeve të arritura më herët apo në afrimin e qëndrimeve të të dyja palëve lidhur me çështjet kryesore të hapura.
Prandaj, analistët pajtohen se përparimi i mëtejshëm në dialog do të varet në masë të madhe nga stabilizimi politik si në Kosovë ashtu edhe në Serbi. Për këtë arsye, procesi aktualisht është reduktuar kryesisht në bisedime teknike dhe ruajtjen e komunikimit, pa përparim të rëndësishëm në zgjidhjen e çështjeve kyçe të hapura ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës.
