Profesori amerikan, Daniel Serwer, javën e kaluar ka qëndruar në Kosovë, duke shënuar 250- vjetorin e Amerikës.
Në një reagim për gazetën “Bota sot”, profesori ka treguar se fokusi i tij nuk ka qenë vetëm Ballkani, por edhe vetë Amerika.
Duke u ndalur në politikën në vend, Serwer thotë se opozita druhet se Kurti synon të ndryshojë kushtetutën dhe kompromisi është i vështirë.
“Vendi është detyruar të mbajë tri zgjedhje brenda më pak se 16 muajsh. Ende nuk ka një president të ri dhe as një qeveri me mandat të plotë. Kryeministri Albin Kurti dhe Lëvizja Vetëvendosje – në pushtet që nga viti 2020 – kanë mjaftueshëm ulëse, së bashku me përfaqësuesit e komuniteteve pakicë, për të siguruar shumicën e nevojshme në Kuvend. Megjithatë, për zgjedhjen e presidentit nevojiten dy të tretat e votave. Opozita e fragmentuar nuk është e gatshme të mbështesë kandidatët e propozuar nga Kurti. Nuk është e qartë nëse opozita mund të bie dakord për një kandidat të sajin, apo nëse kryeministri do ta mbështeste një kandidat të opozitës nëse kjo do të ndodhte. Ai mund të preferojë ta çojë vendin në zgjedhje të katërta. Një veprim i tillë do të rrezikonte pakënaqësinë e elektoratit. Pjesëmarrja në zgjedhjet e fundit ishte më e ulët, ashtu si edhe mbështetja për Kurtin. Popullsia dëshiron që politikanët të merren me punën e tyre. Polarizimi politik po e bën këtë gjithnjë e më të vështirë. Opozita druhet se Kurti synon të ndryshojë Kushtetutën, përfshirë dispozitat për të drejtat e pakicave, të cilat sipas saj ai nuk i pëlqen. Ajo gjithashtu mendon se ai ka vepruar në mënyrë autoritare, madje edhe antiamerikane, në trajtimin e disa çështjeve. Kjo e bën kompromisin edhe më të vështirë”, deklaron Serwer.
Duke folur rreth ekonomisë, ai thotë se vitet e Kurtit në pushtet kanë qenë relativisht të begata.
Sipas tij, Kurti synon të rrisë prodhimin nga burimet e ripërtëritshme dhe kapacitetet e ruajtjes së energjisë, por gjithashtu dëshiron të modernizojë termocentralet ekzistuese dhe të gazifikojë linjitin
“Vitet e Kurtit në pushtet kanë qenë relativisht të begata, pasi ai ka përfituar nga rimëkëmbja ekonomike pas pandemisë së COVID-19. Ai ka arritur gjithashtu të përmirësojë renditjen e Kosovës në disa indekse të sundimit të ligjit, përfshirë Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit të Transparency International, edhe pse Kosova humbi një pikë në vitin 2025. Megjithatë, ai ka shpërndarë pagesa shtesë për pensionistët dhe kategori të tjera pak para zgjedhjeve. Edhe pse përfituesit kanë qenë kryesisht shtresa me të ardhura më të ulëta, blerja e votës dëmton demokracinë. Kosova, ndonëse një vend i vogël, përballet me sfida të mëdha në sektorin e energjisë. Ajo importon një pjesë të konsiderueshme të energjisë elektrike. Termocentralet vendore përdorin linjitin, një burim i bollshëm vendas, por që shkakton ndotje të rëndë të ajrit. Kurti synon të rrisë prodhimin nga burimet e ripërtëritshme dhe kapacitetet e ruajtjes së energjisë, por gjithashtu dëshiron të modernizojë termocentralet ekzistuese dhe të gazifikojë linjitin. Deri tani ai ka refuzuar importin e gazit natyror të lëngshëm amerikan (LNG) përmes zgjatjes së gazsjellësit nga Maqedonia e Veriut. Kjo ka shkaktuar polemika, pasi administrata Trump po përpiqet ta përdorë furnizimin me gaz si çështje gjeopolitike. Kurti argumenton se importimi i energjisë elektrike nga një termocentral me LNG amerikan në Vlorë të Shqipërisë është i mjaftueshëm. Megjithatë, kjo përfaqëson vetëm një pjesë të vogël të sasisë së LNG-së që mund të importohej përmes Shkupit. Në debatin publik është lënë në hije çështja e çmimit. LNG-ja amerikane është e kushtueshme. Edhe gazifikimi i linjitit është i shtrenjtë dhe krijon nënprodukte që nuk do të jenë të lehta për t’u menaxhuar. Nëse të gjitha kushtet do të ishin të barabarta, do të ishte e dëshirueshme që Kosova të importonte LNG amerikan, por nuk është e qartë nëse ato kushte janë vërtet të barabarta. Linjiti ka avantazhin që është burim vendas. Por a është ai më i lirë se LNG-ja pas procesit të gazifikimit? Kryeministri i referohet planeve aktuale energjetike si plane të Ministrit të Ekonomisë. Ndoshta kjo lë të kuptohet se ekziston gatishmëri për t’i rishqyrtuar”, shprehet profesori.
Duke folur rreth shoqërisë në Kosovë, Serwer thotë se vendi po zhvillohet me një valë të madhe ndërtimesh, ndërsa dyqanet dhe sektori i shërbimeve janë modernizuar ndjeshëm.
“Është e vështirë të kuptosh gjendjen e një shoqërie gjatë një vizite të shkurtër. Megjithatë, disa gjëra janë të dukshme.
Në Kosovë po zhvillohet një valë e madhe ndërtimesh, e financuar në masë të madhe nga paratë e diasporës. Vendi ka emigruar shumë qytetarë – ndoshta rreth një e treta e tyre jetojnë jashtë. Disa prej tyre vazhdojnë të dërgojnë euro në Kosovë. Kjo është një shenjë pozitive. Megjithatë, infrastruktura publike ka mbetur prapa – vendi ka nevojë për më shumë autostrada dhe hekurudha. Dyqanet dhe sektori i shërbimeve janë modernizuar ndjeshëm në afro njëzet vitet që nga pavarësia. Ka shumë restorante, hotele, qendra tregtare, banka dhe kafene cilësore, pa përmendur përfaqësitë e Mercedes-it dhe automjetet elektrike kineze”, thotë Serwer.
Shëndetësinë e konsideron problematike, ndërsa krimet ndëretnike sipas tij janë të rralla.
“Shëndetësia mbetet problematike – Kosova nuk ka sistem të sigurimeve shëndetësore. Shumica e qytetarëve mbështeten në sistemin publik, ndërsa ata që kanë mundësi ekonomike trajtohen në sektorin privat dhe në spitalet private. Krimet ndëretnike janë të rralla. Sipas forcave ushtarake amerikane të dislokuara në Kosovë, serbët dhe pakicat e tjera lëvizin lirshëm në vend. Megjithatë, më është thënë se si në komunitetin serb, ashtu edhe në atë shqiptar, janë të zakonshme deklaratat e ashpra kundër “palës tjetër”. Tensionet politike mbeten të larta, veçanërisht në Mitrovicën e Veriut, jo pak edhe për shkak të ndikimit të Beogradit”, thekson profesori.
Në fund, Serwer thotë se situata në Kosovë është dukshëm më e mirë se në të kaluarën dhe perspektivat për përmirësim janë pozitive.
Ai kërkon anëtarësimin e Kosovës në NATO, që sipas tij, amerikanët duhet t’i bindin katër vendet anëtare të NATO-s që ende nuk e njohin Kosovën ta pranojnë atë.
Pastaj, sipas Serwer, anëtarësimi në BE nuk duhet të vonojë.
“Gjërat mund të ishin më mirë në Kosovë. Vendi mund të kishte një qeveri me mandat të plotë që nuk blen vota. Qytetarët mund të gëzonin rritje më të shpejtë ekonomike dhe më shumë investime në infrastrukturën publike. Mund të bëhej më shumë për të promovuar mirëkuptimin dhe bashkëpunimin mes serbëve dhe shqiptarëve. Politikanët mund të bashkëpunonin për t’u ofruar qytetarëve shërbimet më të mira të mundshme. Edhe Beogradi mund të ishte më pak armiqësor. Megjithatë, situata është dukshëm më e mirë se në të kaluarën dhe perspektivat për përmirësim janë pozitive. Hapi jetik i radhës është anëtarësimi në NATO, për të cilin Forca e Sigurisë së Kosovës pritet të jetë e gatshme në vitin 2028. Amerikanët do të duhet t’i bindin katër vendet anëtare të NATO-s që ende nuk e njohin Kosovën ta pranojnë atë. Anëtarësimi në Bashkimin Evropian nuk duhet të vonojë shumë më pas, me kusht që qeveria e ardhshme të angazhohet seriozisht për zbatimin e legjislacionit të harmonizuar me BE-në, të cilin Kuvendi tashmë e ka miratuar. Me anëtarësimin në NATO dhe në BE, Kosovës nuk do t’i interesojë shumë mungesa e anëtarësimit në OKB, gjë që nuk pritet të ndodhë derisa Rusia dhe Serbia të përjetojnë një ringjallje demokratike, diçka që sot është e vështirë të imagjinohet”, përfundon profesori.
