SHBA-ja dhe Danimarka kanë njoftuar një marrëveshje për sigurinë e Grenlandës, duke zgjidhur një mosmarrëveshje diplomatike të shkaktuar nga kërcënimet e Presidentit Donald Trump për ta pushtuar atë me forcë.
NATO tha se marrëveshja do të ndihmonte në stabilizimin e rajonit, ndërsa Trump tha se Danimarka do t’i jepte SHBA-së “kontroll të përhershëm mbi sigurinë dhe të gjitha nevojat e tjera” në territorin gjysmë-autonom danez.
Udhëheqësit e Danimarkës dhe Groenlandës e mirëpritën marrëveshjen për të “forcuar sigurinë”, e cila, sipas tyre, pritej të nënshkruhej javën e ardhshme, por nuk dhanë detaje rreth përmbajtjes së saj.
Marrëveshja vjen pas muajsh kërcënimesh nga Trump për të “marrë” Groenlandën për shkak të shqetësimeve të sigurisë kombëtare, duke përmendur vendndodhjen e saj strategjike për qëllime mbrojtjeje dhe pasurinë e saj minerale.
Teksti i marrëveshjes nuk është publikuar. Trump tha se marrëveshja erdhi “pa kosto për Shtetet e Bashkuara” dhe do t’u jepte atyre mundësinë “për të bërë atë që është e nevojshme” për të “siguruar dhe mbrojtur sigurinë e Grenlandës”, në një postim në Truth Social.
Ai tha se përfshinte një rregull që asnjë kundërshtar amerikan nuk mund të mbante një prani ushtarake në Grenlandë ose “të bënte investime të ndjeshme në Grenlandë, pa miratimin tonë të shprehur me shkrim”.
Një zëdhënës i NATO-s tha se aleanca ushtarake e mirëpriti marrëveshjen, e cila do të “ndihmonte në avancimin e sigurisë, stabilitetit dhe bashkëpunimit në këtë rajon jetësor”.
Kryeministrja e Danimarkës, Mette Frederiksen, tha se ishte “e kënaqur që ekziston një perspektivë për një marrëveshje të mirë” për të tre palët, e cila pritej të nënshkruhej në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së javën e ardhshme.
Marrëveshja “forcon sigurinë tonë të përbashkët në Arktik dhe në zonën e Atlantikut të Veriut”, ndërkohë që njeh gjithashtu “sovranitetin dhe integritetin territorial të Mbretërisë dhe të drejtën e popullit të Groenlandës për vetëvendosje”, tha ajo në një deklaratë të përbashkët me kryeministrin e Groenlandës, Jens-Frederik Nielsen.
Marrëveshja do të duhet të kalojë nëpër “procedurat e nevojshme parlamentare për të hyrë në fuqi” pasi të nënshkruhet, vuri në dukje deklarata.
Nielsen tha se ishte “kënaqësi që jemi gati të hyjmë në një marrëveshje që siguron dhe forcon sigurinë e Groenlandës, Mbretërisë së Danimarkës, Shteteve të Bashkuara dhe Aleancës Perëndimore”.
“Marrëveshja njeh interesat e Groenlandës dhe vendin tonë në bashkëpunimin ndërkombëtar. Është në të mirën e të gjithëve ne”, tha ai.
Zëvendëspresidenti i SHBA-së JD Vance vizitoi një bazë ushtarake amerikane në Grenlandë në fillim të këtij viti, në një vizitë që u konsiderua nga Kopenhageni dhe Nuuk si një provokim mes kërkesave të Trump.
Trump ishte përpjekur për muaj të tërë ta blinte ose aneksonte territorin gjysmë-autonom, duke argumentuar se ishte i prekshëm ndaj kundërshtarëve, përfshirë Rusinë dhe Kinën.
Kërkesat e tij të përsëritura për të marrë Groenlandën në fillim të këtij viti shkaktuan një protestë nga groenlandezët, danezët dhe anëtarët e tjerë të NATO-s.
Ka shpresë se kriza tani ka marrë fund, me disa media daneze që e interpretojnë marrëveshjen si një triumf të qetë, por domethënës për diplomacinë e vendit.
“Mos i thoni Trumpit se është Mbretëria e Danimarkës që ka fituar”, shkruhej në një titull në gazetën Berlingske të shtunën.
“Trump nuk e mori Groenlandën, por iu lejua të bënte një xhiro fitoreje në mediat sociale”, shkroi një korrespondent amerikan për Politiken. Integriteti territorial ishte një vijë e kuqe për Danimarkën dhe Groenlandën, dhe presidenti amerikan nuk ka përmendur asnjë ndryshim territori.
Ende nuk është e qartë se për çfarë lëshimesh ose ëmbëlsuesish është rënë dakord, nëse ka ndonjë, – dhe në Grenlandë, disa janë ende nervozë.
“Është një lajm që të gjithë e kemi shpresuar,” shkroi deputetja Naaja Nathanielsen në rrjetet sociale. Por ajo shtoi: “Është absolutisht thelbësore që çdo marrëveshje të ruajë të drejtën tonë për vetëvendosje”.
Ish-politikania e Groenlandës, Aaja Chemnitz, tha se mezi priste që marrëveshja të finalizohej, por “deri atëherë, jam skeptike”.
“Nuk kam shumë besim tek Trump,” tha ajo.
Hartë që tregon vendndodhjen e Groenlandës dhe kryeqytetit Nuuk, në krahasim me Danimarkën, Kanadanë dhe Shtetet e Bashkuara. Gjithashtu është etiketuar kryeqyteti i SHBA-së, Uashingtoni.
Vendndodhja e Groenlandës midis Amerikës së Veriut dhe Arktikut e bën atë të pozicionuar mirë për sistemet e paralajmërimit të hershëm për sulmet me raketa dhe për monitorimin e anijeve.
Teksti i marrëveshjes nuk është publikuar. BBC ka kontaktuar Ambasadën Daneze në SHBA dhe Shtëpinë e Bardhë.
Megjithatë, një zyrtar i paidentifikuar i Departamentit të Shtetit të SHBA-së e përshkroi marrëveshjen pa dhënë detaje specifike.
Midis dispozitave të rëna dakord është një që thotë se marrëveshja nuk do të skadojë edhe nëse Groenlanda do të bëhet një vend i pavarur në të ardhmen.
Zyrtari shtoi se sipas marrëveshjes, SHBA-të kanë fuqi të njëanshme për të ndërtuar struktura ushtarake shtesë pa pasur nevojë për miratim nga Groenlanda ose Danimarka. Kjo përfshin “të drejta të përhershme aksesi, bazimi dhe fluturimesh”, tha zyrtari.
Gjithashtu u ndalon vendeve jo-anëtare të NATO-s të ndërtojnë baza në Grenlandë dhe “ua ndalon kundërshtarëve të bëjnë investime në Grenlandë që mund të kërcënojnë Shtetet e Bashkuara”.
Zyrtari shtoi se sipas status quo-së aktuale, kundërshtarëve u është lejuar të investojnë në “sektorët e ndjeshëm të Groenlandës pa shqyrtim të investimeve”.
Zyrtari iu referua konkretisht Rusisë dhe Kinës, duke thënë se kjo i pengon ato të vendosin trupa ose të bëjnë investime në “sektorë të ndjeshëm”.
Pa u publikuar teksti zyrtar, është e paqartë se si ndryshon saktësisht marrëveshja nga një marrëveshje e vitit 1951 me Danimarkën, sipas së cilës SHBA-të mund të dërgojnë në Grenlandë sa trupa të duan.
SHBA-të tashmë kanë më shumë se 100 personel ushtarak të stacionuar përgjithmonë në bazën e tyre Pituffik në skajin veriperëndimor të territorit.
Trump thotë se Groenlanda është thelbësore për planin e tij për të ndërtuar një sistem mbrojtës “Kupola e Artë”, i projektuar për të mbrojtur SHBA-në nga sulmet me raketa nga Rusia dhe Kina, dhe se aleatët evropianë mund të bashkëpunojnë në këtë përpjekje, raporton BBC.
Ishulli ka rezerva të mëdha – dhe kryesisht të pashfrytëzuara – të mineraleve të rralla të tokës, shumë prej të cilave janë thelbësore për teknologjitë, duke përfshirë telefonat celularë dhe automjetet elektrike.
