Tre vjet pas sulmit terrorist në Banjskë, në të cilin u vra heroi i Policisë së Kosovës, Afrim Bunjaku, një nga pyetjet më të mëdha që mbetet pezull nuk lidhet më me atë se çfarë ndodhi atë ditë, por me atë që ka ndodhur pas saj: pse Milan Radoiçiq, i cili e pranoi publikisht organizimin dhe drejtimin e sulmit, ende nuk është përballur me drejtësinë në Serbi?
24 shtatori i vitit 2023 mbetet një nga ditët më të rënda për sigurinë e Kosovës pas luftës.
Afrim Bunjaku u vra në krye të detyrës, ndërsa një grup i armatosur sulmoi Policinë e Kosovës në Banjskë. Por sot, në trevjetorin e kësaj ngjarjeje, çështja nuk mund të mbetet vetëm te përkujtimi i policit që ra për mbrojtjen e vendit.
Ajo tashmë është shndërruar në një provë për politikën e Serbisë ndaj Kosovës dhe për seriozitetin e partnerëve ndërkombëtarë në luftën kundër mosndëshkimit.
Sepse faktet kryesore janë të njohura.
Milan Radoiçiq e pranoi publikisht se kishte organizuar grupin që mori pjesë në sulmin e Banjskës dhe se kishte bërë përgatitjet logjistike. Serbia e arrestoi pas sulmit, por e liroi vetëm një ditë më vonë. Që atëherë, ai vazhdon të jetojë në Serbi dhe, sipas të dhënave të publikuara këtë vit, ende nuk ka aktakuzë ndaj tij atje për Banjskën.
Ndërkohë, në Kosovë drejtësia ka ecur përpara.
Prokuroria Speciale ka ngritur aktakuzë ndaj 45 personave për sulmin, ndërsa në prill të këtij viti Gjykata Themelore në Prishtinë dha dënimet e para për tre të akuzuar. Kjo e vendos edhe më fort në pah dallimin mes asaj që po bëhet në Kosovë dhe mungesës së një procesi gjyqësor në Serbi ndaj personit që e ka pranuar publikisht organizimin e sulmit, shkruan “Bota sot”.
Pra, problemi nuk është më vetëm Banjskë. Problemi është mesazhi që jep mosndëshkimi i saj.
Nëse një person mund të pranojë publikisht organizimin e një sulmi të armatosur në territorin e Kosovës, të arrestohet nga autoritetet e shtetit ku ndodhet dhe më pas të vazhdojë jetën e lirë, atëherë pyetja që duhet t’u bëhet partnerëve ndërkombëtarë është e drejtpërdrejtë: sa gjatë mund të tolerohet kjo situatë?
Kjo pyetje është bërë edhe më e fortë sot.
Në trevjetorin e Banjskës, Britania e Madhe ka kërkuar nga autoritetet serbe që përgjegjësit, përfshirë Radoiçiqin, të përballen me drejtësinë pa vonesa të mëtejshme. Edhe Shtetet e Bashkuara dhe Gjermania kanë përsëritur thirrjet për llogaridhënie.
Por thirrjet politike, pas tre vjetësh, duket se nuk janë më të mjaftueshme.
Ajo që kërkohet tani është presion konkret.
Partnerët perëndimorë të Kosovës kanë në dispozicion mjete diplomatike dhe politike për ta bërë të qartë se mungesa e veprimeve ndaj përgjegjësve të Banjskës nuk mund të trajtohet si një çështje e zakonshme bilaterale mes Prishtinës dhe Beogradit.
Një nga këto mjete është që çështja e drejtësisë për Banjskën të lidhet drejtpërdrejt me marrëdhëniet e Serbisë me Bashkimin Evropian.
Beogradi nuk mund të kërkojë integrim evropian, përfitime nga bashkëpunimi me Perëndimin dhe njëkohësisht të mos japë përgjigje për një sulm të armatosur e terrorist ndaj Policisë së Kosovës.
Kjo nuk do të thotë që drejtësia duhet të bëhet pjesë e pazareve politike. Përkundrazi, pikërisht për shkak se bëhet fjalë për sundimin e ligjit, partnerët ndërkombëtarë duhet të kërkojnë rezultate të matshme: hetim real, aktakuzë, proces gjyqësor dhe përgjegjësi për ata që kanë kryer ose organizuar krimet.
Një qëndrim të tillë e ka reflektuar edhe një amendament i paraqitur në Asamblenë Parlamentare të Këshillit të Evropës në qershor 2026. Teksti i propozuar shprehte shqetësim të madh për mungesën e përgjegjësisë për Banjskën dhe për faktin se Radoiçiq, i cili kishte pranuar publikisht organizimin e sulmit, vazhdon të jetë i lirë në Serbi. Amendamenti kërkonte që Serbia të bashkëpunonte pa vonesa dhe që përgjegjësit të silleshin para drejtësisë, qoftë përmes ekstradimit apo përmes ndjekjes penale në Serbi.
Ky është pikërisht mekanizmi që duhet të jetë në qendër të diskutimit edhe sot.
Nëse Serbia nuk e dorëzon Radoiçiqin në Kosovë, atëherë duhet të jetë e detyruar ta gjykojë vetë. Nëse as këtë nuk e bën, atëherë partnerët e saj ndërkombëtarë duhet të kërkojnë përgjegjësi politike dhe konkrete për mosveprimin.
Sepse nuk mund të ekzistojë një standard për Kosovën dhe një tjetër për Serbinë.
Kosova i ka ndjekur penalisht personat që ka pasur në dispozicion. Gjykatat kanë dhënë vendime. Prokuroria ka ngritur aktakuzë ndaj dhjetëra personave. Ndërsa Serbia, ku ndodhet Radoiçiqi, ende nuk ka çuar përpara një proces penal ndaj tij për Banjskën.
Kjo situatë është veçanërisht problematike edhe për shkak të rolit që Radoiçiq ka pasur në politikën serbe në Kosovë.
Ai nuk është një emër i panjohur për institucionet serbe apo ndërkombëtare. Ka qenë nënkryetar i Listës Serbe dhe figurë me lidhje të afërta me pushtetin në Beograd. Pas sulmit, ai dha dorëheqje nga posti, ndërsa SHBA-ja dhe Britania e Madhe kanë vendosur më herët sanksione ndaj tij.
Pikërisht për këtë arsye, çështja e Banjskës nuk mund të trajtohet si një incident i izoluar kriminal.
Për Kosovën, ajo lidhet me sigurinë shtetërore, sovranitetin dhe funksionimin e institucioneve në veri të vendit. Për partnerët ndërkombëtarë, ajo lidhet me stabilitetin e rajonit, sundimin e ligjit dhe besueshmërinë e çdo procesi që synon normalizimin e marrëdhënieve Kosovë-Serbi.
Nëse pas një sulmi të tillë përgjegjësit kryesorë mund të mbeten të paprekur nga drejtësia, atëherë rrezikohet të krijohet një precedent i rrezikshëm: dhuna mund të dënohet me deklarata, ndërsa përgjegjësit të vazhdojnë të jetojnë të lirë.
Kjo është arsyeja pse trevjetori i Banjskës duhet të shërbejë edhe si një moment për një kërkesë më të qartë ndaj ndërkombëtarëve.
Jo vetëm “kërkoni nga Serbia drejtësi”.
Por: bëjeni të qartë se mosndëshkimi ka pasoja.
Bashkimi Evropian mund ta vendosë këtë çështje në mënyrë më të drejtpërdrejtë në dialogun me Beogradin. Shtetet e Bashkuara, Britania e Madhe dhe Gjermania mund të kërkojnë hapa konkretë dhe afate të qarta për hetimin dhe ndjekjen penale të përgjegjësve. Ndërsa institucionet evropiane mund ta trajtojnë mungesën e llogaridhënies si çështje të sundimit të ligjit dhe jo si një problem që mund të lihet në pritje.
Sepse Afrim Bunjaku nuk ra në një incident të zakonshëm.
Ai u vra në krye të detyrës, duke mbrojtur institucionin e sigurisë së Kosovës. Dhe tre vjet më vonë, përtej ceremonive dhe deklaratave përkujtimore, mbetet detyrimi që përgjegjësit të përballen me drejtësinë.
Kosova e ka dhënë përgjigjen e saj përmes institucioneve të drejtësisë.
Tani radha është e Serbisë.
Dhe nëse Beogradi vazhdon të mos veprojë, atëherë pyetja nuk është vetëm pse Serbia nuk po e sjell Radoiçiqin para drejtësisë.
Pyetja është se çfarë janë të gatshëm të bëjnë partnerët perëndimorë për ta bindur Serbinë se Banjskë nuk mund të mbetet pa drejtësi.
