Në rreshtat menjëherë pas Milorad Dodikut dhe drejtuesve të SNSD-së, ndërsa në tubimin përmbyllës të fushatës zgjedhore në sallën „Borik“ në Banja Luka po intonohej himni, qëndronin bashkëpunëtorë të Donald Trumpit.
Këtë e ka konfirmuar Detektor.
Disa prej tyre ndodheshin edhe pas Dodikut, ndërsa ai po jepte një deklaratë për mediat para sallës.
Detektor identifikoi Alex Garcian, partner në një kompani lobimi të paguar nga Qeveria e Republikës Srpska; bashkëpunëtorin e Trumpit, James Blair; avokatin Andrew H. Smith; si dhe një person që i ngjan Chris LaCivita-s, një prej drejtuesve të fushatës së fundit presidenciale të Trumpit. Megjithatë, Detektor nuk mundi ta konfirmonte me siguri identitetin e këtij personi.
Më herët, burime të New York Times kishin konfirmuar se ai kishte udhëtuar drejt Republikës Srpska së bashku me Blairin.
Prania e tyre në tubimin partiak vë në pikëpyetje pretendimet se ata punonin vetëm për qeverinë dhe jo për partinë. Të paktën njëra prej kompanive të konsulencës është paguar nga buxheti i Republikës Srpska, ndërsa një partner i saj mori pjesë në tubimin e vetëm një partie politike. Në tubimin përmbyllës të SNSD-së ishin të pranishëm përfaqësues të të paktën tri kompanive amerikane që punojnë për Qeverinë e Republikës Srpska, konfirmon Detektor.
Rregullat për financimin e partive politike në Bosnjë e Hercegovinë ndalojnë pranimin e kontributeve nga persona juridikë të huaj, përfshirë shërbimet falas, edhe kur ato ofrohen përmes ndërmjetësve. Gjithashtu, ndalohet keqpërdorimi i fondeve publike gjatë fushatave zgjedhore.
Vetëm prania në tubim nuk përbën shkelje të këtyre dispozitave, vlerëson Ivana Korajlić, drejtoreshë e Transparency International në Bosnjë e Hercegovinë, organizatë ndërkombëtare që monitoron korrupsionin dhe përgjegjshmërinë e zyrtarëve.
„Nëse janë paguar nga buxheti dhe kanë këshilluar partinë, atëherë kjo do të përbënte një formë më të gjerë të keqpërdorimit, e cila duhet të hetohet“, tha ajo.
“Kjo mund të përbëjë tashmë vepër penale dhe jo vetëm shkelje të Ligjit për Financimin e Partive apo të Ligjit Zgjedhor“, shtoi Korajlić.
Pagesat për bashkëpunëtorët e Trumpit
Disa ditë pas zgjedhjeve në Bosnjë e Hercegovinë, New York Times zbuloi se dy bashkëpunëtorë të Trumpit ishin paguar për angazhimin e tyre në Republikën Srpska, pikërisht gjatë një periudhe të rëndësishme për përgatitjet zgjedhore në SHBA. Pas këtij publikimi, mediat amerikane botuan një seri artikujsh për udhëtimin e tyre.
Sipas burimeve të New York Times, të paktën gjashtë këshilltarë kishin udhëtuar drejt Bosnjë e Hercegovinës. Burime të gazetës kishin deklaruar më herët se Blair dhe LaCivita nuk kishin kryer punë për partinë, por për Qeverinë e Republikës Srpska, e cila që nga fillimi i vitit të kaluar u kishte paguar më shumë se katër milionë dollarë lobistëve dhe konsulentëve të afërt me Trumpin dhe republikanët.
Sipas të dhënave të regjistrit amerikan të agjentëve të huaj (FARA), kompania e lobimit Continental Strategy është paguar me gati 240 mijë dollarë nga buxheti i Republikës Srpska për periudhën nga shkurti deri në fund të gushtit.
Sipas New York Times, Blair dhe LaCivita janë paguar secili me disa qindra mijëra dollarë nga firma ligjore Boies Schiller Flexner, e cila përfaqëson Republikën Srpska. Në këtë firmë punon edhe Smithi, të cilin, sipas së njëjtës gazetë, e kishte angazhuar Qeveria e Republikës Srpska.
Gazeta shkruan se qeveria dhe partia që e kontrollon atë „në thelb janë një dhe e njëjta gjë“.
Ardhja e këshilltarëve të Trumpit në Republikën Srpska shkaktoi kritika edhe brenda Partisë Republikane. Disa zyrtarë kritikuan hapur këshilltarët e presidentit, duke thënë se ata po shpenzonin kohën duke fituar para nga politikanë të vendeve të tjera, në vend që t’i kushtoheshin fushatës republikane në SHBA.
Trump deklaroi se Blair dhe LaCivita nuk punojnë drejtpërdrejt për të dhe se nuk ka pengesa që ata të paguhen nga jashtë për shërbimet e tyre si këshilltarë të jashtëm.
“Nuk kam asnjë ide se për kë tjetër punojnë, por do t’i pyes dhe, nëse ka konflikt, do t’i shkarkoj menjëherë!“, shkroi Trump në rrjetin e tij social Truth Social.
Më vonë, po atë ditë, duke iu përgjigjur pyetjeve të gazetarëve, Trump tha se dy këshilltarët janë të pavarur dhe se nuk mendon që ata ndodhen në konflikt interesi.
“Po të mendoja se janë në konflikt [interesi], do t’i shkarkoja“, tha Trump.
Çfarë dihet për Alex Garcian?
Garcia shihet në pamjet e televizioneve lokale dhe në fotografitë e publikuara nga SNSD-ja, duke qëndruar pas Dodikut gjatë deklaratës së tij për mediat. Ai shfaqet gjithashtu në sallën „Borik“, në rreshtin pas Dodikut, Savo Minićit dhe Željka Cvijanovićit.
Sipas mediave amerikane, Garcia është partner në kompaninë e lobimit Continental Strategy. Në këtë kompani punon edhe Katie Wiles, vajza e Susie Wiles, shefes aktuale të stafit të Trumpit.
Detektor nuk arriti të merrte një koment nga Garcia, i cili nuk iu përgjigj menjëherë kërkesës për prononcim.
Zëdhënësja e Continental Strategy, Melissa Stone, i kishte thënë më herët New York Times se kompania „respekton me përpikëri çdo kërkesë etike dhe ligjore“.
Sipas gazetës, pikërisht Garcia ia kishte rekomanduar Qeverisë së Republikës Srpska Blairin dhe LaCivita-n.
Kur portali Semafor e pyeti nëse Continental kishte ndihmuar në organizimin e udhëtimit të Blairit dhe LaCivita-s, zëdhënësi i kompanisë u përgjigj vetëm se Garcia ishte i vetmi punonjës i Continental në Republikën Srpska më 4 tetor, ditën e zgjedhjeve, si dhe i vetmi që lobonte në emër të kompanisë pranë qeverisë amerikane.
Semafor, duke iu referuar tri burimeve, raportoi se Continental kishte ndihmuar në organizimin e udhëtimit. Pas publikimit, Stone deklaroi se ky informacion ishte i pasaktë.
Asnjëri prej këshilltarëve nuk iu përgjigj kërkesës së Detektorit për të sqaruar nëse, përveç pjesëmarrjes në tubimin partiak, kishin këshilluar SNSD-në ndërkohë që paguheshin nga buxheti i entitetit.
Korajlić deklaroi se lobimi i financuar nga Dodiku përmes buxhetit publik ishte problematik, sepse, sipas saj, synonte interesat e tij personale, përfshirë heqjen e sanksioneve.
“Le ta kemi të qartë: i gjithë ky lobim që Dodiku e financoi nga buxheti dhe që në të vërtetë ishte për interesat e tij personale — heqjen e sanksioneve dhe gjithçka tjetër — është problematik. Por asnjë nga institucionet tona nuk do të merret me këtë, sepse lobimi zakonisht paraqitet si promovim i interesave të Republikës Srpska dhe me formulime të ngjashme, megjithëse që nga fillimi është e qartë se fondet publike u jepen kompanive të lobimit për të mbrojtur interesat e individëve dhe jo të entitetit apo institucioneve të tij“, tha ajo.
Vendimi i Gjykatës Kushtetuese të Bosnjë e Hercegovinës
Në mesin e shtatorit, disa javë para zgjedhjeve, Gjykata Kushtetuese e Bosnjë e Hercegovinës ndaloi të gjitha pagesat nga buxheti i Republikës Srpska në lidhje me kontratën për shërbime konsulence të lidhur ndërmjet përfaqësisë së Republikës Srpska në Vjenë dhe kompanisë Dickens & Madson Canada Inc.
Ndalimi përfshin gjithashtu financimin e aktiviteteve të tjera lobuese, objektivat e të cilave bien ndesh me Kushtetutën e Bosnjë e Hercegovinës, vendimet e Gjykatës Kushtetuese dhe vendimet e institucioneve shtetërore.
Para kësaj, prokurorët shtetërorë kishin vendosur të mos nisnin hetim lidhur me një kallëzim për pagesat e kryera përmes përfaqësisë në Vjenë, për lobim në favor të pavarësisë së entitetit.
Pas Dodikut, gjatë deklaratës së tij për mediat më 2 tetor, para hyrjes në sallën „Borik“, shihet një person që i ngjan LaCivita-s. Ai ishte një nga drejtuesit e fushatës së Trumpit në vitin 2024 dhe është strateg i rëndësishëm republikan.
Blair shihet në video duke qëndruar ulur mes publikut në sallën „Borik“. Ai shfaqet edhe në një fotografi të publikuar nga SNSD-ja.
Blair ka qenë zëvendës shef i kabinetit në Shtëpinë e Bardhë dhe drejtor politik i fushatës së Trumpit në vitin 2024. Që nga pranvera, ai drejton MAGA Inc., një komitet të madh politik të pavarur, i njohur si super PAC, që mbledh donacione për zgjedhjet në SHBA.
Detektor nuk arriti të merrte komente nga Blair dhe LaCivita. Organizata MAGA Inc. nuk iu përgjigj menjëherë kërkesës për koment.
Zëdhënësi i MAGA Inc., Alex Pfeiffer, kishte refuzuar më herët të komentonte për New York Times udhëtimin në Ballkan. Megjithatë, ai kishte deklaruar se Blair dhe LaCivita vazhduan të ishin të përfshirë në fushatë edhe gjatë udhëtimit.
„James dhe Chris zhvilluan një telefonatë me ekipin të shtunën në mëngjes për të diskutuar sondazhet më të fundit“, tha ai.
Nga fotografitë e Andrew H. Smithit të publikuara në faqen e firmës ligjore Boies Schiller Flexner (BSF), si dhe nga fotografitë e tubimit të SNSD-së, rezulton se edhe ai ishte pranë këshilltarëve të tjerë.
Biografia e tij në faqen e firmës ligjore tregon se ai më parë ka pasur pozita drejtuese në ministritë amerikane të Financave dhe Drejtësisë.
Smithi nuk iu përgjigj menjëherë kërkesës për koment.
New York Times, duke iu referuar burimeve të veta, raportoi më vonë se Blair, LaCivita, Garcia dhe Smithi, së bashku me ish-bashkëpunëtorët e Trumpit Caroline Wren dhe Barry Bennett, kishin marrë pjesë edhe në festimin e fitores së SNSD-së natën e zgjedhjeve, të dielën më 4 tetor.
Detektor nuk mundi t’i konfirmonte në mënyrë të pavarur këto pretendime. Gjithashtu, në videot dhe fotografitë e disponueshme, gazetarët nuk arritën të identifikonin Wren dhe Bennettin.
Sipas të dhënave të regjistrit FARA, kompanitë Tactic COC dhe CRB Global, ku Wren dhe Bennett janë regjistruar si agjentë, kishin kontrata me Ministrinë e Integrimit Evropian dhe Bashkëpunimit Ndërkombëtar të Republikës Srpska që nga mesi i vitit të kaluar. Secila kontratë kapte vlerën prej 100 mijë dollarësh në muaj.
Vajza e shefes së stafit të Trumpit dhe ministri i Brendshëm i Republikës Srpska
Në tubim ishte i pranishëm edhe ministri i Punëve të Brendshme të Republikës Srpska, Željko Budimir. Në SHBA, një fotografi e vajzës së shefes së stafit të Trumpit me Budimirin shkaktoi reagime të shumta.
Sipas disa mediave amerikane, Katie Wiles, vajza e Susie Wiles, kishte publikuar në rrjetet sociale një fotografi me Budimirin në një poligon qitjeje në Laktaši. Në mbishkrim kishte shkruar se kishte vizituar entitetin për arsye pune, por se ishte argëtuar gjithashtu.
Sipas New York Times, në gusht Wiles kishte udhëtuar drejt Republikës Srpska së bashku me biznesmenin nga Teksasi, John V. Calce, pronar i kompanisë TXC Energy, i cili po shqyrtonte mundësinë e ndërtimit të një gazsjellësi.
Vizita ishte organizuar nga Continental, me kërkesë të Qeverisë së Republikës Srpska. Në atë kohë, në entitet ndodhej edhe Garcia.
Krahas fotografisë nga poligoni i qitjes, Wiles kishte shkruar: „Kryesisht punë + pak argëtim serioz!“
Trumpi dhe shefja e tij e stafit u kritikuan për një konflikt të mundshëm interesi, pasi Susie Wiles ishte takuar më herët me Željka Cvijanovićin, në një kohë kur Continental — kompania ku punon vajza e saj, Katie — merrte para nga Republika Srpska.
Sipas New York Times, ishte pikërisht Garcia ai që kishte organizuar takimin mes Susie Wiles dhe Željka Cvijanovićit në Shtëpinë e Bardhë.
Të premten, më 16 tetor, Trumpi e quajti „të rremë“ raportimin e Politico-s se ai po shqyrtonte shkarkimin e Susie Wiles dhe deklaroi se ajo do të vazhdonte të qëndronte në detyrë.
Disa ditë më parë, ai kishte shkarkuar Paolo Zampollin, mikun e tij të vjetër, të cilin e kishte emëruar si të dërguar për partneritete globale. Mandati i Zampollit ishte kufizuar në diplomaci kulturore dhe partneritete.
Kjo ndodhi pak kohë pasi Politico publikoi një shkëmbim mesazhesh të Zampollit me zëvendëssekretarin e Shtetit, Christopher Landau, ku përmendej edhe udhëtimi i tij në Banja Luka.
Kompania amerikane DCI Group
Në videot dhe fotografitë e tubimit, Detektor identifikoi gjithashtu dy persona nga kompania amerikane e lobimit dhe marrëdhënieve me publikun DCI Group.
Qeveria e Republikës Srpska e kishte angazhuar DCI Group në shkurt të këtij viti, përmes një kontrate me vlerë 750 mijë dollarë, për të cilën Detektor kishte raportuar më herët.
Sipas të dhënave të regjistrit FARA, DCI ishte regjistruar si agjent i Republikës Srpska që nga fundi i shkurtit. Dy personat e pranishëm në Banja Luka figuronin në regjistër si agjentë të kësaj kompanie.
SNSD-ja nuk iu përgjigj kërkesës për koment lidhur me këtë artikull.
