Ndryshimet në Ligjin për Dhomat e Specializuara të Kosovës kanë hapur një debat të ndjeshëm për sovranitetin shtetëror, pavarësinë e drejtësisë dhe raportet e Kosovës me Bashkimin Evropian.
Kundërshtimet e zyrtarëve evropianë, të cilët i konsiderojnë këto ndryshime në kundërshtim me detyrimet ndërkombëtare të Kosovës, kanë ngritur pikëpyetje për vlefshmërinë dhe zbatimin e tyre, si dhe për pasojat e mundshme në rrugën evropiane të vendit.
Në këtë situatë, kërkohet një sqarim i bazës juridike të ndryshimeve dhe dialog ndërmjet Prishtinës dhe Brukselit, në mënyrë që të gjendet një zgjidhje që respekton Kushtetutën, sovranitetin e Kosovës dhe detyrimet ndërkombëtare, pa rrezikuar marrëdhëniet me partnerët strategjikë.
“Kosova duhet t’i mbrojë kompetencat e saj shtetërore, pa cenuar pavarësinë e drejtësisë dhe detyrimet ndërkombëtare”
Shefqet Avdimetaj
Deklaratat e komisionares evropiane për Zgjerim, Marta Kos, si dhe qëndrimet e Shërbimit Evropian të Veprimit të Jashtëm dhe Ambasadës së Gjermanisë në Prishtinë kundër ndryshimeve në Ligjin për Dhomat e Specializuara kanë nxitur debat për raportin ndërmjet sovranitetit të Kosovës, pavarësisë së drejtësisë dhe detyrimeve ndaj Bashkimit Evropian.
Në një prononcim për gazetën “Bota sot”, analisti Shefqet Avdimetaj vlerëson se institucionet e Kosovës duhet t’u përgjigjen me argumente juridike dhe përgjegjësi institucionale shqetësimeve të partnerëve ndërkombëtarë lidhur me ndryshimet në Ligjin për Dhomat e Specializuara.
Sipas tij, Kosova është shtet sovran dhe i pavarur, me të drejtën për të ushtruar kompetencat e veta përmes institucioneve demokratike, por kjo nuk nënkupton shmangien e detyrimeve kushtetuese dhe ndërkombëtare.
“Republika e Kosovës është shtet sovran dhe i pavarur, me Kushtetutën e vet, me institucione demokratike dhe me të drejtën për të vendosur përmes institucioneve të saj legjitime. Sovraniteti i Kosovës nuk është privilegj që na jepet nga jashtë, por një e drejtë themelore e shtetësisë sonë, e fituar përmes një historie të gjatë sakrifice dhe përpjekjeje për liri”, shprehet Avdimetaj.
Duke komentuar qëndrimin e komisionares evropiane për Zgjerim, Marta Kos, e cila i ka cilësuar të papranueshme ndryshimet në Ligjin për Dhomat e Specializuara, analisti thotë se Bashkimi Evropian duhet të sqarojë konkretisht bazën juridike të kundërshtimeve të tij.
Sipas tij, deklaratat politike nuk mund ta zëvendësojnë analizën juridike, ndërsa edhe institucionet e Kosovës duhet të dëshmojnë se ndryshimet janë në përputhje me Kushtetutën dhe marrëveshjet ndërkombëtare.
“Kosova ka të drejtë të kërkojë që BE-ja të shpjegojë qartë se cilat dispozita të ndryshimeve konsiderohen në kundërshtim me cilat detyrime ndërkombëtare dhe mbi çfarë baze juridike mbështetet ky vlerësim”, deklaron ai.
Avdimetaj thekson se edhe qëndrimet e Shërbimit Evropian të Veprimit të Jashtëm dhe të Ambasadës së Gjermanisë në Prishtinë, të cilat kanë shprehur kundërshtime ose shqetësime lidhur me ndryshimet dhe pavarësinë e Dhomave të Specializuara, duhet të trajtohen me seriozitet.
Megjithatë, sipas tij, kjo nuk nënkupton se diskutimi duhet të mbetet vetëm në nivelin e deklaratave politike. Ai vlerëson se duhet të shqyrtohet marrëdhënia ndërmjet Kushtetutës së Kosovës, ligjit të posaçëm dhe marrëveshjeve ndërkombëtare që lidhen me funksionimin e Dhomave të Specializuara.
“Kosova nuk duhet të pranojë që një debat kaq i rëndësishëm të mbetet vetëm në nivelin e deklaratave politike”, thekson Avdimetaj.
Duke iu referuar argumenteve të PDK-së dhe deputetit Përparim Gruda se ndryshimet nuk shkelin detyrimet ndërkombëtare të Kosovës dhe se synimi nuk është mbyllja e Gjykatës Speciale, por kufizimi i mandatit të saj, analisti thotë se këto pretendime duhet të vlerësohen mbi bazën e përmbajtjes dhe pasojave juridike të ndryshimeve.
Në veçanti, ai konsideron se propozimet për uljen e dënimit maksimal në 15 vjet, mundësinë e ankimimit në Gjykatën Supreme të Kosovës dhe vuajtjen e dënimeve në Kosovë kërkojnë analizë të hollësishme juridike.
“Nuk mjafton të thuhet se ndryshimet janë të ligjshme; kjo duhet të argumentohet. Por, në të njëjtën kohë, nuk mjafton as që ato të shpallen të paligjshme vetëm për shkak se kundërshtohen nga një institucion ndërkombëtar”, shprehet ai.
Analisti vlerëson se kjo çështje nuk duhet të shndërrohet në një përplasje të zakonshme ndërmjet pozitës dhe opozitës. Duke komentuar qëndrimin e kryeministrit Albin Kurti, i cili i ka cilësuar ndryshimet të ngutshme dhe jo mjaftueshëm të analizuara, ai thotë se institucionet duhet të sqarojnë mangësitë e mundshme juridike dhe të paraqesin publikisht argumentet përkatëse.
Sipas tij, Kuvendi, Qeveria dhe institucionet juridike duhet të veprojnë në mënyrë të koordinuar, në mënyrë që interesat shtetërore të mos bëhen peng i mospajtimeve partiake.
Avdimetaj nënvizon gjithashtu se mbrojtja e sovranitetit të Kosovës nuk bie ndesh me drejtësinë e paanshme. Ai thekson se të akuzuarit kanë të drejtën e një gjykimi të drejtë, viktimat dhe familjet e tyre kanë të drejtën e drejtësisë, ndërsa dëshmitarët duhet të gëzojnë mbrojtje të plotë.
“Këto parime nuk janë kundërshtuese. Ato janë pjesë e së njëjtës ide të shtetit të së drejtës”, deklaron ai.
Në këtë kontekst, analisti bën thirrje që të dallohet mbrojtja e luftës çlirimtare të Kosovës si pjesë e historisë së vendit nga përgjegjësia penale individuale. Sipas tij, asnjë proces gjyqësor nuk duhet të përdoret për të krijuar fajësi kolektive ndaj një populli apo për të mohuar të drejtën e tij për liri dhe pavarësi.
Duke komentuar paralajmërimin e Marta Kos se vendet që bëjnë hapa prapa në sundimin e ligjit largohen nga rruga e anëtarësimit në Bashkimin Evropian, Avdimetaj thotë se Kosova duhet ta marrë seriozisht këtë mesazh, pa hequr dorë nga mbrojtja e interesave të saj shtetërore.
“Sovraniteti dhe integrimi evropian nuk janë dy qëllime që e përjashtojnë njëri-tjetrin. Kosova mund t’i mbrojë interesat e saj dhe njëkohësisht të respektojë detyrimet që ka marrë përsipër”, shprehet ai.
Sipas Avdimetajt, institucionet duhet të bëjnë një shqyrtim të plotë juridik të ndryshimeve dhe t’u përgjigjen me transparencë shqetësimeve të partnerëve ndërkombëtarë. Çdo dyshim për kushtetutshmërinë apo përputhshmërinë e tyre me marrëveshjet ndërkombëtare, thekson ai, duhet të trajtohet nga mekanizmat kompetentë, pa ndërhyrje politike në pavarësinë e gjyqësorit.
Në përfundim, analisti vlerëson se Kosova duhet ta vazhdojë dialogun me Bashkimin Evropian si shtet sovran, duke mbrojtur interesat e veta përmes argumenteve juridike, transparencës dhe respektit të ndërsjellë.
“Dinjiteti i shtetit tonë nuk mbrohet me deklarata të forta, por me institucione të forta, me argumente juridike dhe me vendime që i shërbejnë interesit afatgjatë të Kosovës”, përfundon Shefqet Avdimetaj për gazetën “Bota sot”.
Burjani vlerëson se Kosova dhe Bashkimi Evropian duhet të zhvillojnë diskutime për ndryshimet në Ligjin për Dhomat e Specializuara, në mënyrë që të sqarohet vlefshmëria dhe zbatimi i tyre
Blerim Burjani
Kurse, juristi Blerim Burjani konsideron se çështja duhet të trajtohet përmes dialogut ndërmjet palëve, me qëllim që të arrihet një zgjidhje e qartë për vlefshmërinë dhe zbatimin e ndryshimeve ligjore.
Në një bashkëbisedim me “Bota sot”, Burjani thotë se rrethanat kanë ndryshuar dhe se për këtë arsye Kosova dhe Bashkimi Evropian duhet të diskutojnë për normat ligjore dhe mundësinë e harmonizimit të qëndrimeve.
Sipas Burjanit, ndryshimet në Ligjin për Dhomat e Specializuara nuk duhet të mbeten vetëm objekt i kundërshtimeve politike dhe deklaratave publike, por duhet të trajtohen përmes një procesi diskutimi ndërmjet Kosovës dhe Bashkimit Evropian.
“BE-ja dhe Kosova duhet të bisedojnë për këtë ligj, sepse rrethanat kanë ndryshuar. Duhet të diskutohet për normat ligjore dhe, në të kundërtën, njëra palë duhet të tërhiqet, ose Kosova ose BE-ja”, shprehet Burjani për “Bota sot”.
Ai vlerëson se dialogu është i nevojshëm për të sqaruar mospajtimet rreth ndryshimeve dhe për të përcaktuar se si mund të procedohet më tej.
Sipas tij, palët duhet të kërkojnë një zgjidhje që do të mundësonte qartësi juridike dhe institucionale, duke shmangur paqartësitë rreth zbatimit të ligjit.
Burjani konsideron se ndryshimet e miratuara nga institucionet e Kosovës duhet të diskutohen me Bashkimin Evropian, në mënyrë që të sqarohet nëse ato mund të marrin vlefshmëri dhe të zbatohen pa krijuar përplasje të mëtejshme ndërmjet palëve.
“Duhet të diskutohen dhe të miratohen ndryshimet edhe nga BE-ja, për të pasur vlefshmëri këto ndryshime, pastaj të zbatohet ligji”, deklaron ai.
Në këtë kontekst, ai thekson se çështja kërkon komunikim të drejtpërdrejtë dhe sqarim të qëndrimeve, pasi kundërshtimet e ndërsjella mund të krijojnë paqartësi për mënyrën se si do të veprojnë institucionet.
Megjithatë, çështja e vlefshmërisë së ndryshimeve dhe e nevojës për miratim nga BE-ja mbetet çështje juridike që kërkon sqarim në bazë të kornizës ligjore dhe marrëveshjeve përkatëse.
Analisti vlerëson se, në rrethanat aktuale, mënyra e zbatimit të ligjit mbetet e diskutueshme, përderisa nuk ka një sqarim të mjaftueshëm për raportin ndërmjet ndryshimeve të miratuara dhe qëndrimit të Bashkimit Evropian.
“Kështu si është, është e diskutueshme se si do të zbatohet ky ligj aktual”, thekson Burjani.
Ai shton se paqartësitë duhet të adresohen përmes diskutimeve institucionale, në mënyrë që të shmangen mospajtimet e mëtejshme dhe të sqarohet rruga që duhet të ndiqet.
Sipas tij, është e rëndësishme që Kosova dhe BE-ja të qartësojnë qëndrimet e tyre përpara se të procedohet me zbatimin e ndryshimeve.
Duke folur për pasojat e mundshme të kësaj situate, Burjani thotë se aktualisht nuk është e qartë se si do të veprojë Bashkimi Evropian ndaj Kosovës.
“Pasojat nuk dihen, se a do të ndërmarrë diçka kundër Kosovës BE-ja”, shprehet ai.
Në përfundim, ai vlerëson se diskutimet dhe sqarimi i bazës juridike të ndryshimeve janë të nevojshme për të përcaktuar hapat e mëtejmë dhe për të shmangur paqartësitë rreth zbatimit të ligjit dhe pasojave të mundshme në marrëdhëniet me BE-në.
