Studiuesi Fahri Xharra ka publikuar të dhëna historike për kolonizimin e fshatrave të Gjakovës me familje serbe dhe malazeze gjatë periudhës së Mbretërisë SKS/Jugosllavisë.
Sipas dokumenteve dhe statistikave të prezantuara nga Xharra, në shumë lokalitete të Gjakovës u vendosën qindra familje kolone, ndërsa tokat e kullotat shqiptare u shfrytëzuan për këtë proces.
Ndër lokalitetet e përmendura janë Lugbunari, Zhubi, Doli, Beci, Nakarada, Hereçi, Gradisha, Piskota, Meqa, Cërmjani dhe disa fshatra të tjera.
Përmes këtyre të dhënave, Xharra kundërshton deklaratat e politikanëve serbë, përfshirë Aleksandar Vulinin, se Gjakova ishte historikisht tokë serbe, duke argumentuar se vendosja e kolonëve ishte pjesë e një politike shtetërore të ndryshimit të strukturës demografike të Kosovës.
Shkrimi i Xharrës:
Vulini i Serbisë thoshte:” Gjakova , historikisht tokë serbe “
Shënime nga Google AI
“Në hulumtimet dhe shkrimet e tij historike mbi Gjakovën, Fahri Xharra ka dokumentuar me statistika të sakta kolonizimin e fshatrave të Gjakovës me serbë dhe malazezë gjatë periudhës së Mbretërisë SKS/Jugosllavisë (kryesisht mes viteve 1920–1936). Ai thekson se këto vendosje artificiale u bënë në troje ku historikisht nuk kishte pasur kurrë popullatë sllave, shpesh duke konfiskuar kullota e tokë bujqësore shqiptare.
Sipas të dhënave dhe arkivave që Xharra sjell në dritë, kolonizimi sipas lokaliteteve dhe fshatrave të Gjakovës specifikohet si më poshtë:
• Lugbunari (Zimonjiq / Petrovac): Midis viteve 1927–1933 u vendosën 122 familje kolone. Kjo zonë ishte kullotë e fshatrave shqiptare, dhe pushteti i asaj kohe ia ndryshoi emrin fillimisht në Zimonjiq e më pas në Petrovac.
• Zhubi dhe Doli: Gjatë viteve 1931–1936 u kolonizuan 111 familje malazeze me gjithsej 501 anëtarë.
• Fusha Kallavaj (ndërmjet Dobroshit dhe Junikut): U vendosën 92 familje kolone serbe e malazeze.
• Beci: U shënuan 82 familje të ardhurash.
• Nakaradë (në hyrje të Gjakovës, rruga nga Prizreni): U vendosën artificialisht 59 familje kolone.
• Malet e Hereçit: U kolonizuan 58 familje serbe e malazeze.
• Gradisha (afër Urës së Fshejt): Gjatë viteve 1926–1931 u vendosën 44 familje.
• Piskota: U vendosën 43 familje kolone në drejtim të Pejës.
• Meqa – Cërmjan: Gjatë viteve 1932–1933 u vendosën 43 familje me 192 anëtarë.
• Brovinë dhe Morinë: Midis viteve 1929–1936 u kolonizuan 37 familje me 169 anëtarë.
• Bishtazhin, Lipovec dhe Smaç: Gjatë viteve 1929–1933 u vendosën 33 familje me 164 anëtarë.
• Meja dhe Orize: U vendosën 31 familje, kryesisht malazeze.
• Dobrixha (Dubrava): Në vitin 1930 u kolonizuan 14 familje me 64 banorë.
• Jabllanicë, Luti dhe Vardishtë: Midis viteve 1931–1936 u vendosën 27 familje me 123 anëtarë.
Përmes këtyre fakteve, Xharra argumenton se pretendimet moderne të politikanëve serbë si Vulin për një “Gjakovë historikisht serbe” bien poshtë, pasi prania e tyre në këto fshatra nuk ishte autoktone, por rezultat i një projekti të pastër politik dhe ushtarak për ndryshimin e dhunshëm të demografisë së Kosovës”
