Qëndrimi i kryeministrit të Sllovakisë, Robert Fico, kundër pavarësisë së Kosovës dhe afërsia e tij politike me Beogradin po rikthejnë në vëmendje sfidat diplomatike të Prishtinës në rrugën drejt integrimit evropian.
Profesori Fejzulla Berisha, në një analizë për zhvillimet e fundit, vlerëson se deklaratat e Ficos në një tubim parazgjedhor në Novi Sad, ku sipas raportimeve ai i premtoi Serbisë se nuk do ta zhgënjente për çështjen e Kosovës, nuk janë thjesht shprehje të miqësisë politike, por kanë peshë në raportet rajonale dhe në perceptimin e koherencës së Bashkimit Evropian.
Sipas Berishës, Kosova duhet t’u përgjigjet këtyre zhvillimeve me diplomaci aktive, argumente juridike dhe bashkërendim me Shqipërinë, duke ndërtuar njëkohësisht marrëdhënie me shtetet që ende nuk e njohin pavarësinë e saj. Ai thekson se qëndrimi i Sllovakisë duhet të shihet në kontekstin e politikës së saj të jashtme, pa u nxituar në përfundime se deklarata e Ficos përbën dëshmi të një përpjekjeje konkrete për bllokimin e integrimit evropian të Kosovës.
Profesori Fejzulla Berisha
“Kur një kryeministër i një shteti anëtar të BE-së rikonfirmon kundërshtimin ndaj pavarësisë së Kosovës në një tubim politik në Serbi, mesazhi tejkalon marrëdhëniet dypalëshe. Ai ndikon në perceptimin e politikës evropiane, në besueshmërinë e angazhimit të BE-së për rajonin dhe në pritjet e qytetarëve të Kosovës për një të ardhme evropiane të bazuar në parime të barabarta”, vlerëson Berisha për ‘Bota sot’.
Profesori thekson se marrëdhëniet e mira ndërmjet Sllovakisë dhe Serbisë nuk janë problem në vetvete, por miqësia politike nuk duhet të shndërrohet në mbështetje të pakushtëzuar për një narrativë që mohon realitetin shtetëror të Kosovës.
“Një diplomaci e përgjegjshme duhet të krijojë ura komunikimi dhe t’i inkurajojë të dyja palët drejt marrëveshjeve të zbatueshme e marrëdhënieve paqësore, pa e mohuar ekzistencën politike të njërës prej tyre”, thekson ai.
Berisha rikujton se Sllovakia është njëra nga pesë shtetet anëtare të Bashkimit Evropian që nuk e njohin pavarësinë e Kosovës, krahas Spanjës, Greqisë, Qipros dhe Rumanisë. Sipas tij, ky realitet përbën një sfidë diplomatike për Prishtinën, pasi mospajtimet ndërmjet vendeve anëtare mund të ndikojnë në hapësirën e veprimit të institucioneve evropiane për çështjet që kërkojnë pajtueshmëri.
Megjithatë, ai nënvizon se deklarata e Ficos nuk dëshmon vetvetiu se kryeministri sllovak ka përdorur mekanizmat institucionalë të BE-së për ta bllokuar Kosovën. Për këtë, sipas tij, do të nevojiteshin prova konkrete.
“Problemi është më i gjerë se deklarata e një individi. Ai lidhet me vështirësinë e BE-së për të paraqitur një qëndrim të përbashkët për statusin e Kosovës, ndërkohë që synon të luajë rolin kryesor në dialogun ndërmjet Prishtinës dhe Beogradit”, shprehet Berisha.
Duke iu referuar opinionit këshillimor të Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë të 22 korrikut 2010, profesori thekson se Gjykata konstatoi se shpallja e pavarësisë së Kosovës nuk e kishte shkelur të drejtën e përgjithshme ndërkombëtare, Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit apo Kornizën Kushtetuese të kohës. Ai sqaron se ky opinion nuk i detyron shtetet ta njohin Kosovën, por mbetet referencë e rëndësishme juridike në debatin ndërkombëtar për ligjshmërinë e shpalljes së pavarësisë.
“Për këtë arsye, kundërshtimi politik i Sllovakisë nuk duhet ngatërruar me një përfundim juridik se pavarësia e Kosovës ishte e paligjshme. Njëra çështje lidhet me vlerësimin juridik të shpalljes së pavarësisë, ndërsa tjetra me vendimin politik të një shteti për ta njohur ose jo një shtet tjetër”, thekson Berisha.
Ai vlerëson se Bashkimi Evropian duhet të zbatojë standarde të qëndrueshme në procesin e integrimit të vendeve të Ballkanit Perëndimor, duke përfshirë sundimin e ligjit, funksionimin demokratik të institucioneve, respektimin e të drejtave themelore dhe normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë.
Sipas tij, Serbia duhet të dëshmojë përmes veprimeve konkrete angazhimin për normalizimin e marrëdhënieve me Kosovën, ndërsa Prishtina duhet të vazhdojë reformat e brendshme dhe të përmbushë detyrimet e saj institucionale.
“Deklarata e Ficos nuk përfaqëson automatikisht qëndrimin e të gjitha institucioneve evropiane, por tregon se mospajtimet ndërmjet shteteve anëtare mund ta dobësojnë besueshmërinë e angazhimit të BE-së në rajon”, vlerëson profesori.
Në këtë kontekst, Berisha kërkon që Kosova të mos mbështetet vetëm në reagime publike ndaj deklaratave të tilla, por të zhvillojë një strategji diplomatike afatgjatë. Ai thekson rëndësinë e bashkërendimit me Shqipërinë, të kontakteve të vazhdueshme institucionale me Bratislavën dhe të zgjerimit të bashkëpunimit akademik, juridik e ekonomik me shtetet që ende nuk e kanë njohur pavarësinë e Kosovës.
Sipas tij, qëllimi duhet të jetë bindja e partnerëve përmes argumenteve dhe komunikimit të vazhdueshëm, duke e paraqitur Kosovën si faktor të paqes dhe stabilitetit në Evropë.
“Kosova duhet ta kundërshtojë këtë situatë jo përmes retorikës së ashpër, por përmes argumenteve juridike, diplomacisë aktive dhe dëshmive konkrete për funksionimin demokratik të shtetit. Institucionet e saj duhet të shmangin shndërrimin e çdo mospajtimi diplomatik në konflikt publik”, thekson Berisha.
Në përfundim, profesori nënvizon se deklarata e Robert Ficos në Novi Sad pasqyron vazhdimësinë e qëndrimit sllovak kundër njohjes së Kosovës dhe afërsinë politike me Beogradin, por përgjigjja e Prishtinës duhet të jetë strategjike dhe e mbështetur në argumente diplomatike e juridike.
“E ardhmja evropiane e Kosovës nuk duhet të varet nga deklaratat e miqësisë politike në tubime parazgjedhore, por nga një proces i besueshëm, i drejtë dhe i bazuar në parime e kritere të qarta”, përfundon Fejzulla Berisha.
