Një numër organizatash të shoqërisë civile përmes iu drejtuan me një letër Amnesty International, duke kërkuar që të sqarojë deklaratën për dënimin e Hashim Thaçit dhe të tjerëve, duke argumentuar se ajo nuk e paraqet plotësisht kontekstin e viktimave të luftës në Kosovë.
Këto organizata kërkojnë që në deklaratë të përmenden edhe krimet e kryera nga forcat serbe dhe nevoja për përgjegjësi për këto krime, duke theksuar se kjo me qëllim të ofrimit të informacioneve të mjaftueshme, që edhe njerëzit pa njohuri për luftën, të kuptojnë saktë atë që ka ndodhur në Kosovë.
“Ne, organizatat e shoqërisë civile të Kosovës të nënshkruara më poshtë, ju drejtohemi për të shprehur shqetësimin lidhur me mënyrën se si është formuluar deklarata e Amnesty International e datës 16 shtator 2026 për aktgjykimin e shkallës së parë ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit.
Shqetësimi ynë lidhet veçanërisht me referencën ndaj dënimeve që “u japin shpresë mijëra viktimave të luftës në Kosovë”, e cila pasohet nga informacion që në tërësi përqendrohet te procedurat gjyqësore ndaj këtyre katër personave. Ndërsa deklarata i referohet vuajtjeve më të gjera të viktimave të luftës në Kosovë, ajo nuk përmban asnjë kontekst lidhur me krimet e kryera nga forcat serbe në Kosovë. Sipas pikëpamjes sonë, kjo krijon një paraqitje jo të plotë të historisë më të gjerë të cilës i referohet deklarata.
Ne e pranojmë se një aktgjykim në një rast të caktuar mund t’u japë kurajë viktimave që presin drejtësi në raste të tjera. Megjithatë, dallimi ndërmjet kësaj shprese më të gjerë dhe përgjegjësisë konkrete të shqyrtuar në këto procedura duhet të jetë i qartë. Pa këtë dallim, lexuesit që nuk e njohin konfliktin mund t’i lidhin viktimat e luftës në Kosovë në përgjithësi me krimet e trajtuara në këtë aktgjykim të veçantë.
Përfshirja e shifrave specifike për veprat penale në pjesën e sfondit nuk e zgjidh në mënyrë të mjaftueshme këtë shqetësim. Këto shifra përshkruajnë shtrirjen e çështjes gjyqësore; ato nuk shpjegojnë kontekstin më të gjerë të viktimizimit gjatë luftës dhe nuk bëjnë dallimin ndërmjet autorëve të ndryshëm përgjegjës. Po ashtu, referencat ndaj lirimeve nga akuzat për krime kundër njerëzimit dhe mundësisë së apelimit, ndonëse të nevojshme, trajtojnë rezultatin procedural dhe jo këtë mungesë të kontekstit.
Databaza Kosovo Memory Book, e përpiluar së bashku nga Humanitarian Laë Center dhe Humanitarian Laë Center Kosovo, kishte regjistruar, deri më 7 nëntor 2014, gjithsej 13,517 persona të vrarë ose të zhdukur në lidhje me luftën në Kosovë gjatë periudhës 1 janar 1998 – 31 dhjetor 2000: 10,792 shqiptarë, 2,197 serbë dhe 528 romë, boshnjakë dhe pjesëtarë të komuniteteve të tjera. Të dhënat përfshijnë civilë dhe pjesëtarë të forcave të armatosura. Këto shifra dokumentojnë humbjet përgjatë konfliktit dhe periudhës pas tij; ato nuk përcaktojnë përgjegjësi që mund t’u atribuohet katër të pandehurve dhe nuk përfshijnë tërësinë e dëmeve të pësuara nga të mbijetuarit.
Veçmas, sipas të dhënave të mbledhura nga të njëjtat organizata, forcat serbe vranë 6,872 civilë shqiptarë në Kosovë ndërmjet 20 marsit dhe 14 qershorit 1999. Kjo shkallë e dokumentuar e vrasjeve të civilëve përbën një kontekst thelbësor kur i referohemi popullsisë më të gjerë të viktimave të luftës në Kosovë dhe kërkesave të tyre të vazhdueshme për drejtësi. Njëzet e shtatë vjet më vonë, asnjë komandant i lartë i VJ-së apo MUP-it nuk është ndjekur penalisht në Serbi për operacionet gjatë të cilave u vranë mijëra civilë, pavarësisht mijëra fakteve të përcaktuara në aktgjykimet e ICTY-së lidhur me veprimet e njësive të VJ-së dhe MUP-it dhe lidhjet e tyre me strukturat komanduese të drejtuara nga gjeneralë të cilët përfundimisht u dënuan.
Ne nuk presim që një deklaratë për një aktgjykim individual të përshkruajë të gjithë historinë e luftës. Megjithatë, kur Amnesty International i referohet shprehimisht popullsisë më të gjerë të viktimave të luftës në Kosovë, ajo duhet të ofrojë mjaftueshëm kontekst për ta paraqitur atë histori në mënyrë të përgjegjshme. Mungesa e çdo reference ndaj krimeve të kryera nga forcat serbe lë jashtë përvojat e viktimave të tyre, edhe pse deklarata mbështetet në vuajtjet e viktimave të Kosovës në tërësi.
Saktësia është e rëndësishme si për përgjegjësinë individuale, ashtu edhe për të kuptuarit publik. Përgjegjësia duhet të mbetet e lidhur me autorët, veprat dhe gjetjet konkrete. Historia më e gjerë e konfliktit nuk duhet të përcillet përmes një procesi të vetëm gjyqësor dhe drejtësia për viktimat, rastet e të cilave janë jashtë këtij procesi, duhet të mbetet e dukshme.
Prandaj, kërkojmë nga Amnesty International që ta rishikojë deklaratën për të bërë dallim të qartë ndërmjet viktimave të përfshira në gjykimin Thaçi et al. dhe popullsisë më të gjerë të viktimave të luftës në Kosovë. Gjithashtu kërkojmë që në të të përfshihet një kontekst i shkurtër që pranon krimet e kryera nga forcat serbe dhe nevojën e vazhdueshme për përgjegjësi për këto krime. Nëse referenca ndaj mijëra viktimave synon të përcjellë shpresën më të gjerë që mund të sjellë përgjegjësia penale, kjo duhet të shprehet qartë.
Kërkesa jonë buron nga përkushtimi ndaj së vërtetës, drejtësisë dhe reparacionit për të gjitha viktimat, pavarësisht përkatësisë etnike apo identitetit të personave përgjegjës. Ne mbështesim procese të drejta gjyqësore, respektimin e së drejtës së apelimit dhe komunikimin publik që paraqet me saktësi si gjetjet gjyqësore, ashtu edhe kontekstin historik në të cilin ato janë dhënë.
Do ta mirëprisnim një përgjigje me shkrim që shpjegon se si Amnesty International synon t’i adresojë këto shqetësime”, thuhet në letrën e organizatave të shoqërisë civile nënshkruese:
Prishtina Institute for Political Studies (PIPS)
Kosovo Law Institute (KLI)
Council for the Defence of Human Rights and Freedoms (CDHRF)
Kosova Democratic Institute / Transparency International Kosova
Kosovo Advocacy and Development Centre (KADC)
FOL Movement
Qendra për Informim, Kritikë dhe Aksion (QIKA)
The Kosovar Organization for Talent and Education (TOKA)
Schüler Helfen Leben Kosova
Fourth Wave
Ramadan Ilazi – Head of Research at Kosovo Centre for Security Studies (KCSS)
Network of NGOs AVONET
YES NGO
